زنجان را اگر از زاویه سوغات و صنایع‌دستی نگاه کنیم، پشت ویترین‌هایش یک قهرمان بی‌رقیب دیده می‌شود؛ چاقویی که هم ابزار است، هم اثر هنری و هم یادگار شهر. بازار چاقوی زنجان این روزها از مدل‌های اقتصادی تا چاقوهای کلکسیونی چندمیلیونی، ستون مهمی در اقتصاد خرد و گردشگری شهر محسوب می‌شود.

محور اصلی فروش در محدوده سبزه‌میدان و بازار سنتی قیصریه قرار دارد؛ جایی که مغازه‌های کوچک و قدیمی، با ویترین‌های پر از تیغه‌های براق، هنوز رنگ و بوی اصیل بازار قدیم را حفظ کرده‌اند. در امتداد خیابان فردوسی و امام خمینی نیز فروشگاه‌هایی دیده می‌شوند که سال‌هاست با استادکاران محلی کار می‌کنند. در سال‌های اخیر نقاط جدیدی مانند خیابان سعدی جنوبی و پاساژ مروارید نیز به جمع مراکز فروش افزوده شده‌اند؛ پاساژی که حالا به محل عرضه چاقوهای امضادار و دست‌ساز تبدیل شده است.

تفاوت قیمت‌ها در این بازار چشمگیر است. چاقوهای ساده خانگی و سوغاتی، از حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان قیمت دارند. مدل‌هایی با دسته چوبی خوش‌ساخت یا تیغه مرغوب‌تر، بین ۴۰۰ تا ۸۰۰ هزار تومان عرضه می‌شوند. اما چاقوهای استادکاران زنجانی که با چوب گردو، عناب یا استخوان ساخته شده‌اند، از ۸۰۰ هزار تومان تا چند میلیون تومان قیمت دارند و گاه مدل‌های خاص بالای پنج میلیون تومان نیز یافت می‌شود. سه عامل اصلی تعیین قیمت، کیفیت فولاد و عملیات حرارتی، جنس دسته و میزان زمان صرف‌شده توسط سازنده است.

بازار چاقوی زنجان فراتر از سوغات، به یک صنعت کوچک اما پویا تبدیل شده است. نسل جدید سازندگان به دنبال طراحی‌های مدرن هستند و استادان قدیمی، با همان روش‌های سنتی تیغه‌ها را می‌سازند. این هم‌افزایی نسلی باعث شده تنوع محصولات بالا رود؛ از چاقوهای جیبی و سلاخی تا ابزارهای طبیعت‌گردی و مدل‌های کلکسیونی. فروشندگان می‌گویند سهم مشتریان حرفه‌ای مانند آشپزها و کوهنوردان در پنج سال اخیر رشد قابل توجهی داشته است.

خرید چاقوی خوب در زنجان، فرایندی ظریف و تجربه‌محور است. باید وزن و تعادل تیغه را امتحان کنید، کیفیت فولاد را بررسی و از فروشنده درباره عملیات حرارتی پرس‌وجو کنید. توصیه بازاری‌ها این است که پیش از خرید، چند مغازه مختلف را ببینید تا معیار قیمت و کیفیت دستتان بیاید.

بازار چاقوی زنجان نقشی فراتر از تجارت تیغه دارد؛ موتور گردشگری و اشتغال شهری است. گردشگران در حین خرید از این راسته، به چایخانه‌ها، شیرینی‌فروشی‌ها و مغازه‌های صنایع‌دستی دیگر نیز سر می‌زنند و رونق اقتصادی در تمام شهر پخش می‌شود. در ایام تعطیلات، تقاضا آن‌قدر بالا می‌رود که تولیدکنندگان گاهی مجبور به تأخیر در تحویل سفارش‌ها می‌شوند.

همچنین با رشد فروش آنلاین، بازار چاقوی زنجان از قالب محلی خارج شده است. امروز تیغه‌ای که در قیصریه ساخته می‌شود، ممکن است فردا در تهران، شیراز یا حتی خارج از کشور خریداری شود. کارشناسان معتقدند اگر حمایت از برندهای اصیل، استانداردسازی کیفیت و مشوق‌های صادراتی تقویت شود، این صنعت می‌تواند به یکی از منابع اصلی درآمد خانوارهای زنجانی تبدیل شود.