سازمان تأمین اجتماعی به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین نهادهای عمومی کشور، طرحی تحول‌گرایانه برای اصلاح نظام انتصابات و استقرار شایسته‌سالاری آغاز کرده است؛ طرحی که هدف آن نهادینه‌سازی عدالت، شفافیت و کارآمدی در فرآیندهای مدیریتی است.

پیش‌زمینه و ضرورت تحول

در دنیای امروز که دگرگونی‌های اقتصادی، اجتماعی و فناورانه با شتاب در جریان است، موفقیت سازمان‌ها وابسته به مدیرانی توانمند و شایسته است. تجربه کشورهای توسعه‌یافته‌ای چون آلمان، کانادا و سنگاپور نشان داده است که نظام‌های شایسته‌سالارانه می‌توانند به‌طور مستقیم موجب ارتقای بهره‌وری، افزایش رضایت ذی‌نفعان و تصمیم‌گیری‌های اثربخش شوند.
سازمان تأمین اجتماعی نیز با درک این ضرورت، طرحی را برای بازطراحی ساختار مدیریتی خود آغاز کرده است تا مسیر انتصابات از تصمیمات فردی به نظامی داده‌محور و شفاف منتقل شود.

چالش‌ها و راهکارهای اجرای طرح

پیاده‌سازی نظام شایسته‌سالاری در سازمانی به گستردگی تأمین اجتماعی با موانعی ساختاری و فرهنگی روبه‌رو بوده است. از مهم‌ترین چالش‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. ضعف زیرساخت‌های اطلاعاتی: نبود سامانه‌های یکپارچه، امکان تصمیم‌گیری مبتنی بر داده را محدود کرده بود. برای رفع این مشکل، سامانه «شایسته‌یار» طراحی شد تا پشتیبانی فناورانه از فرآیندهای انتصاب فراهم کند.
۲. فقدان رویه‌های استاندارد برای ارزیابی شایستگی‌ها: در گذشته، ارزیابی‌ها بیشتر بر پایه تشخیص فردی انجام می‌شد. اکنون با تدوین آزمون‌های علمی، استقرار کانون‌های ارزیابی چندبعدی و تعریف مدل‌های شایستگی، این روند اصلاح شده است.
۳. مقاومت فرهنگی و فشارهای بیرونی: برخی از ذی‌نفعان سنتی در برابر شفافیت مقاومت نشان می‌دادند. در پاسخ، برنامه‌هایی شامل آموزش مدیران، فرهنگ‌سازی سازمانی، اطلاع‌رسانی عمومی و استقرار نظام نظارت داخلی طراحی شد.
۴. کمبود مسیرهای رشد و جانشین‌پروری: نبود برنامه توسعه فردی برای کارکنان باعث کاهش انگیزه و آمادگی مدیریتی بود. اکنون نظام جانشین‌پروری و آموزش‌های مستمر در دستور کار قرار گرفته است.

معماری طرح و فرآیند اجرایی

این نظام تحول‌گرا بر سه مؤلفه اصلی «شایسته‌یابی»، «شایسته‌گزینی» و «شایسته‌گماری» بنا شده و شامل مراحل زیر است:

تدوین شیوه‌نامه جامع انتصابات: به‌عنوان سند راهبردی و نقشه راه اجرایی، چارچوب‌های حقوقی و عملیاتی نظام جدید را مشخص کرده و مبنای طراحی دستورالعمل‌ها و سامانه‌ها قرار گرفته است.

آزمون سراسری شایسته‌یابی: نخستین آزمون در فروردین امسال با همکاری سازمان سنجش برگزار شد تا نیروهای مدیریتی توانمند شناسایی شوند.

طراحی نظام جانشین‌پروری: برای تداوم پایداری مدیریتی و پرورش نسل آینده مدیران.

استقرار کانون‌های ارزیابی چندبعدی: برای سنجش دقیق مهارت‌ها و شایستگی‌ها با روش‌های روان‌سنجی، مصاحبه‌های ساختاریافته و شبیه‌سازی موقعیت‌های واقعی.

ایجاد کمیته‌های تخصصی انتصابات: تصمیم‌گیری در این کمیته‌ها بر پایه شواهد، امتیازات ارزیابی و سوابق حرفه‌ای انجام می‌شود.

راه‌اندازی سامانه «شایسته‌یار»: بستر دیجیتال ثبت رزومه، مشاهده نتایج، دریافت بازخورد و ثبت اعتراض، که شفافیت و عدالت را در فرایند انتصاب تضمین می‌کند.

اقدامات پس از انتصاب: اجرای برنامه‌های توسعه فردی، کوچینگ و مانتورینگ برای ارتقای عملکرد مدیران منتخب.

نتایج مورد انتظار

با اجرای کامل این طرح، سازمان تأمین اجتماعی انتظار دارد:

عدالت سازمانی و فرصت برابر برای همه کارکنان تحقق یابد؛

اثربخشی مدیریتی و بهره‌وری سازمانی افزایش یابد؛

شفافیت و اعتماد در فرآیندهای انتصاب تقویت شود؛

نظام شایسته‌سالاری به الگویی برای سایر نهادهای عمومی تبدیل گردد.

جمع‌بندی

نظام جدید انتصابات در سازمان تأمین اجتماعی تنها یک اصلاح اداری نیست، بلکه گامی بنیادین در جهت حکمرانی حرفه‌ای منابع انسانی است؛ گامی که با تکیه بر داده، تخصص، پاسخگویی و فناوری، می‌تواند الگوی موفقی برای تحول مدیریتی در بخش عمومی کشور باشد.

عادل دهدشتی
قائم‌مقام مدیرعامل و مدیر طرح مدیران آینده سازمان تأمین اجتماعی